08.04.2026.Mit o legalizovanju incesta u Evropskoj uniji čini samo jedan segment one uvrežene, sada već uveliko prežvakane floskule da „sve što je loše, dolazi sa Zapada“. Ili u nešto grubljoj varijaciji, da „svo zlo dolazi sa Zapada“. Ove tvrdnje neretko potiču od onih koji se protive pravima LGBTQI+ pokretu, te priznanje prava ove zajednice predstavljaju i tumače kao klizav teren ka legalizaciji incesta, pedofilije, pa čak i nekrofilije i zoofilije.
Međutim, tvrdnja da Evropska unija ulaže napore da zakonski formalizuje i dozvoli incestuozne odnose je neistinita. Incestom se smatraju prevashodno romantični/seksualni odnosi između srodnika prvog stepena (roditelji i deca, braća i sestre), a uglavnom i drugog stepena (babe i dede, tetke, stričevi, nećaci, nećakinje, polubraća i polusestre). U Krivičnim zakonicima većeg dela zemalja članica EU jasno je naznačeno da se incest smatra krivičnim delom, a propisane su i kazne koje variraju od države do države. S tim u vezi, legislativa se razlikuje i u domenu toga da li zabranjuje dobrovoljne romantične odnose između punoletnih bliskih krvnih srodnika ili referiše isključivo na odnos između punoletnog i maloletnog člana porodice.
Incest je izričito zabranjen i kažnjiv zatvorom i/ili novčanom kaznom u Nemačkoj (član 173), Švedskoj (poglavlje 6/7), Austriji (član 211), Mađarskoj (član 199), Finskoj (poglavlje 17/22), Danskoj (član 21o), Poljskoj (član 201), Češkoj (član 188), Slovačkoj (član 203), Bugarskoj (član 154), Grčkoj (član 345), Rumuniji (član 222), Hrvatskoj (član 179), Irskoj (deo 5/28) i na Kipru (član 147).
U zakonodavstvu Italije situacija je nešto specifičnija: član 564 italijanskog Krivičnog zakonika nalaže da je incest kažnjiv zatvorom od jedne do pet godina ukoliko je izvršen „na način koji izaziva javni skandal“, dok je kazna za incestuozne veze od dve do osam godina zatvora.
Krivični zakonici pojedinih zemalja (poput Nemačke, Mađarske, Austrije, Hrvatske i Grčke) takođe preciziraju da osobe koje su bile maloletne u vreme izvršenja čina ne mogu biti gonjene za ovo krivično delo.
S druge strane, u Španiji je incest dekriminalizovan još 1978. godine, a ova država se pridružila Uniji tek osam godina nakon konkretne odluke. Dobrovoljan romantični odnos među odraslim osobama koje su u krvnom srodstvu takođe je dozvoljen i u Portugalu, nakon što je dekriminalizovan 1983. godine, odnosno tri godine pre učlanjenja u EU.
Ostale zemlje EU u kojima Krivični zakonik eksplicitno ne zabranjuje dobrovoljan incest između odraslih osoba su Holandija, Letonija, Litvanija, Estonija (zabranjen incest između roditelja i dece i unuka i baba i deda), Francuska, Belgija, Malta, Luksemburg i Slovenija. U većini njih su specifično kriminalizovani incestuozni odnosi koje punoletne osobe imaju s mlađim srodnicima do 16 ili 18 godina. Međutim, ne treba prevideti da i u ovim zemljama brak među srodnicima svakako nije dozvoljen.
S tim u vezi, trebalo bi napomenuti da Srbija pripada ovoj drugoj kategoriji zemalja . Odnosno, važeće zakonodavstvo naše države ne zabranjuje i ne kažnjava svojevoljan incest između punoletnih građana koji su u bliskom krvnom srodstvu. Prema članu 197 „Rodoskvrnuće“ Krivičnog zakonika Republike Srbije incest se smatra krivičnim delom jedino u slučaju kada „punoletno lice izvrši obljubu ili s njom izjednačen polni čin s maloletnim srodnikom po krvi u pravoj liniji ili s maloletnim bratom, odnosno sestrom“. Milan Filipović iz Komiteta pravnika za ljudska prava (Jukom) je za Tragač još 2022. godine pojasnio da je incest između punoletnih lica u Srbiji dekriminalizovan 2005. godine, dok je istovremeno zadržana zabrana stupanja u brak.
Naposletku, tvrdnji iz naslova ove analize ne ide u prilog ni činjenica da je vlada Švedske nedavno podnela predlog zakona koji uključuje zabranu sklapanja brakova između daljih rođaka. U ovoj skandinavskoj zemlji je Bračnim zakonom uveliko onemogućeno stupanje u brak direktnih srodnika poput roditelja i dece kao i rođene braće i sestara. Prema rečima švedske ministarske za rodnu ravnopravnost Nine Larson, brakovi između rođaka takođe su problematični jer u mnogim slučajevima predstavljaju „deo struktura časti koje ograničavaju slobodu devojčica i žena“.
Teodora Koledin, FakeNews Tragač
