Habovi i mreže manipulacija

FakeNews Tragač predstavlja vam statističku analizu povezanosti izvora dezinformacija u Srbiji, kao i katalog medija koji šire dezinformacije. Interaktivni prikaz statističke analize možete pogledati na adresi fabrike.fakenews.rs i na tom mestu je omogućeno da ispitujete povezanost konkretnih medija.

U analizu je uvršteno 20 medija koji su prema evidenciji FN Tragača u protekle dve godine najčešće širili dezinformacije. Da bi se analizirala njihova povezanost primenjenja je analiza socijalnih mreža (social network analysis), korišćenjem softvera Gephi 0.9.2. U analizu je uključeno 20 čvorova (eng. nodes) koji su označavali medije sa najvećim brojem lažnih vesti, a među njima je definisano 838 grana (eng. edges) koje se odnose na veze koje su ostvarene među nodovima.

 

Svaka od grana je preko opcije koja se odnosi na težinu grane (eng. edge weight) definisana kao ukupan broj lažnih vesti između dva medija. Sve veze između nodova su označene kao neusmerene (eng. undirected), budući da je za ovu analizu informacija o tome koji medij je prvi preneo dezinformaciju bila irelevantna. To znači da su grane, odnosno veze između svih čvorova bile usmerene u pravcu oba čvora koja povezuju. U matrici nije unapred definisana pripadnost klasteru, budući da čvorovi nisu a priori razvrstavani prema nekom svojstvu. Pre vizualizacije mreže izračunate su mere centralnosti kako bi se procenilo koja opcija za raspoređivanje (eng. layout) najbolje odgovara podacima.

Osim mera centralnosti izračunati su prosečan stepen i prosečan težinski stepen, gustina mreže, dijametar mreže i prosečna dužina puta, povezanost mreže i prosečna dužina puta. Odlučeno je da se podaci rasporede korišćenjem Force Atlas 2 opcije za raspoređivanje čvorova. U pitanju je metod koji koristi težinu grane da bi definisao centralnost, odnosno raspored čvorova. Da bi program simulirao najbolje rešenje ova procedura omogućava veći broj iteracija, tokom kojih se pozicija čvorova u modelu menja, do trenutka dok se ne dobije najbolje rešenje. Podešeno je da kriterijum za određivanje položaja čvora u mreži bude težina grane, tako da su prostorno bliže oni čvorovi koji dele više dezinformacija.

Težina grana je grafički predstavljena i debljinom i bojom same grane. Između čvorova između kojih ima više deljenih dezinformacija, grana je deblja. Dakle, broj deljenih dezinformacija je označen i preko debljine grane i preko distance između dva čvora. Veličina čvora je skalirana spram ukupnog broja lažnih vesti koji je određeni medij preneo, bez obzira na broj deljenih vesti. Budući da postoji određeni broj deljenih lažnih vesti između svih medija, nisu specifikovane neprisutne veze (eng. absent ties). To znači da su veze između čvorova ili jake (strong ties) ili slabe (weak ties), što je doprinelo tome da mreža ima relativno pravilni oblik, sa čvorovima koji imaju najveću težinu (najveći broj lažnih vesti) u sredini (centralnost). U pitanju su habovi, odnosno članovi mreže sa najvećim uticajem, koji se računa na osnovu ulazne centralnosti. Sa udaljavanjem čvorova od centra, njihov uticaj opada.

 

Katalog medija koji šire dezinformacije

Istraživanje je obuhvatilo i priređivanje kataloga medija koji se odlikuju povremenim ili čestim širenjem netačnih informacija. Ovaj katalog proistekao je iz istraživanja koje je sprovela redakcija FakeNews Tragača, pri čemu imamo u vidu da lista nije konačna i da postoji još mnogo portala i stranica koji bi na listi trebalo da se nađu. Nastojaćemo da dopunjavamo listu, uz mogućnost da neke od medija sa nje i uklonimo, ukoliko u značajnoj meri promene svoju uređivačku politiku i usklade je sa načelima medijskog profesionalizma.

Na listi se nalaze portali koji su prema evidenciji FN Tragača u protekle dve godine preneli deset i više dezinformacija, a da pritom za 90% uočenih dezinformacija nisu ponudili ispravku ili izvinjenje čitaocima. Tu su, takođe, i Fejsbuk stranice koje se bave širenjem netačnih sadržaja, kao i čitav niz promo-sajtova koji na manipulativan način predstavljaju određene medicinske proizvode.

Za svaki medij naveden je domen i datum registracije, dok su podaci o vlasništvu predstavljeni u onim slučajevima gde su javno dostupni. Rejting portala, odnosno dnevna posećenost, naveden je prema podacima sa sajta Gemius. Medije smo podelili i na tri grupe prema njihovom statusu: aktivni su oni koji samostalno kreiraju manipulacije, pasivni oni koji uglavnom prenose tuđe dezinformacije, a deaktivirani oni kojima se trenutno ne može pristupiti.

Informacije o projektu možete pronaći ovde.

 

Redakcija FakeNews Tragača